De toekomst van de thuiszorg, dat stond begin september op de agenda van de commissie Maatschappij. Aanleiding was de uitkomst van een aanbestedingsprocedure waarbij achttien van de huidige negentien
aanbieders van thuiszorg werden ingeruild voor vier nieuwe. Bijna vijf
uur lang werd gepraat over de gevolgen van de aanbesteding. Maar op geen
enkel moment echt over de toekomst van de thuiszorg. Terwijl dat nu
juist zo urgent is.

Tijdens de marathonzitting buitelden de partijen over elkaar heen met verwijten of juist complimenten aan het adres van de wethouder. Critici maakten zich terecht druk om het feit dat de wethouder in de
aanbesteding niet geëist had dat de arbeidsvoorwaarden van verzorgers
door een nieuwe aanbieder gerespecteerd zou worden.

Voorstanders spraken, eveneens terecht, schande van de gigantische overhead bij de huidige aanbieders. Een verzorger kost bruto zo’n 13,50 euro, terwijl de aanbieders daar van de gemeente 24,50 euro voor
krijgen. Een overhead van meer dan 80 procent! Kwaliteitscriteria,
arbeidsvoorwaarden en een efficiënte organisatie. Alle drie zijn ze van
belang om de komende twee jaar goede zorg voor een goede prijs te
realiseren. Maar de grote uitdaging zit ‘m in de periode daarna.

Stijgende zorgvraag
Als gevolg van de vergrijzing zal vanaf 2015 de vraag naar zorg in rap tempo stijgen. Die stijgende kosten kunnen met geen mogelijkheid opgevangen worden met een zoektocht naar
een aanbieder die dezelfde zorg voor een paar euro per uur goedkoper kan
leveren. Sterker nog, met een krimpende beroepsbevolking is er
simpelweg niet voldoende personeel om te voorzien in de stijgende
zorgvraag. Het is een illusie - want economisch onhaalbaar - om te
denken dat straks een kwart van de beroepsbevolking als professional in
de zorgsector zal werken. Kortom: het huidige stelsel staat op omvallen.

Heilige huisjes
Het is tijd voor een stelselwijziging. En daarvoor moeten linkse en rechtse dogma’s op de schop. Links zal moeten accepteren dat collectieve arrangementen op de schop moeten. Niet elke
cliënt heeft nog langer een onvervreemdbaar ‘recht’ op een vast pakket
aan thuiszorg. Waar men recht op heeft is op de hulp die onontkoombaar
nodig is. Wie het zelf kan redden, hoeft niet langer een beroep op de
overheid te doen.

Rechts zal moeten beseffen dat de vraagstukken die in de zorg spelen te groot zijn om nog langer geheel aan de markt over te laten. In een markt waar het aanbod van personeel zo achterblijft bij de intrinsieke
vraag en waarbij cliënten maar een beperkte keuzevrijheid hebben - een
hulpbehoevende kan er immers niet voor kiezen geen zorg af te nemen -
schiet het marktwerkingsprincipe van vraag en aanbod schromelijk tekort.

Flexibiliteit
Het zorglandschap moet anders ingedeeld worden. Op dit moment krijgen diverse, commerciële aanbieders een theoretisch bepaald zorgkavels toegewezen. Dat kan ertoe leiden dat een
zorgverlener de helft van de werkzame dag op en neer aan het fietsen is
tussen cliënten aan andere uiteinden van de stad. Die zorg wordt
verleend op basis van vooraf geïndiceerde en ingeroosterde uren.

Binnen het huidige stelsel is nauwelijks ruimte om in te springen op een actuele behoefte of een veranderende situatie. Zelfs de beste zorgverleners hebben nauwelijks tijd om de vraag achter de zorgvraag te
ontdekken, laat staan om in die behoefte te voorzien. Waarom elke week
een vast aantal afgemeten uren, in plaats van de ene week ‘ns net wat
meer en in een goede week wat minder?

Zorgcommunities
Het antwoord zit in kleinschalige, buurt- of wijkgebonden zorgcommunities. Zorgclusters die voor een groot deel bestaan uit bewoners uit diezelfde buurt die op vrijwillige basis enkele
uren per week besteden aan eenvoudige zorgverlening. Buurtbewoners die,
wanneer dat nodig is, snel kunnen reageren op veranderende
omstandigheden bij de zorgcliënten in de eigen buurt. Die
zorgcommunities moeten aangestuurd worden door professionals. Zij zijn
er voor de moeilijkere zorgtaken en voor het organiseren en onderhouden
van een goed functionerende zorgcommunity.

Aanpassen
Deze kanteling van het zorgstelsel vraagt van iedereen het nodige aanpassingsvermogen. Zorgvragers moeten accepteren dat zij niet langer elke dag of week hetzelfde gezicht over de vloer
krijgen. Zij moeten wennen aan het feit dat de zorgtaken door een pool
van bekende gezichten wordt verricht. Wat ze daar voor terugkrijgen is
een versterkte binding met de eigen buurt en de wetenschap dat er altijd
iemand ‘in de buurt is’, mocht er iets gebeuren.

Professionele zorgverleners moeten accepteren dat zij meer bezig zullen zijn met het aansturen en motiveren van vrijwilligers en minder bezig zullen zijn met de directe zorgverlening. En commercieel
opererende zorgaanbieders zullen plaats moeten maken voor lokaal
georganiseerde coöperatieve organisaties zonder winstoogmerk.

Het is goed dat de Bredase gemeenteraad het belangrijke onderwerp van de zorg op de politieke agenda heeft geplaatst. Maar laten we het dan ook echt over de toekomst hebben. Voor een beperkte discussie over
alleen het uurtarief van de verschillende zorgaanbieders is het veel,
veel te laat.