Welzijn in de 21e eeuw

Op zoek naar innovaties en innovatief organiseren in de sociale sector

ESSAY

 

SHIFT HAPPENS

Prenten van Jörg Müller van het Zwitserse dorp Güllen door de jaren heen. De kat verandert niet (klik hier voor een grotere weergave). De titel boven de prenten, shift happens, komt van Adjiedj Bakas.

De boodschap? We staan aan de vooravond van een totaal nieuwe tijd waarin de mensen slimmer en socialer zijn dan ooit tevoren. Toch zullen er individuen zijn die niet meekomen vanwege een beperking, afkomst, slijtage, een life-event of een ongeval. En niemand hebben die ze helpt. Gaan we dat oplossen met het welzijnswerk van 1970? 1990? 2011? Zit daar dan verschil tussen? Echt? Of is welzijnswerk die witte kat die altijd dezelfde blijft?

Blogteksten

I love Facebook!

Ik hou heel erg van sociale media. Dat steek ik niet onder stoelen of banken. Al jaren predik ik dat welzijnswerkers hier enorm hun voordeel…

Doorgaan

Door Kim Baesjou geplaatst op 27 Februari 2015 om 13.54

Scherpe woorden

Ooit was er die Duitse filosoof die stelde dat er na Auschwitz niet meer gesproken kan worden van de humanistische verworvenheden van de westerse samenleving. Dat  was…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 5 Januari 2015 om 9.18

Blij in de herfst: Koffie, voorlezen en de sociaal makelaar #activering #participatie

Buiten is het echt herfst en er is geen enkele peuter die zijn moeder bereid heeft gevonden om naar het speelhonk te komen. Geen luisteraars dus voor voorlees omi Annelies. Ik haal…

Doorgaan

Door Jeroen Ouwerkerk geplaatst op 15 December 2014 om 15.08 — 1 commentaar

Burgerinitiatieven die gaan voor gemeentesubsidies: ‘histoire se répète’

Onder druk worden soms de mooiste prestaties geleverd op sportief, cultureel en artistiek gebied.

Facebook staat vol van die voorbeelden.…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 12 Oktober 2014 om 18.57

De magie van het burgerinitiatief

Zeg in een gezelschap dat je bezig bent met een burgerinitiatief en alle ogen gaan in jouw richting.

Immers ‘betrokken burgers’ vormen de nieuwe voorhoede van een…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 17 Mei 2014 om 19.46

Naar een transitie met visie.

 De wijkmanager zegt: ”Ik kan de hele week wel doorbrengen met het aflopen van congressen en seminars over de ‘kanteling”.

Het geeft mij een beeld van ambtenaren en…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 29 Maart 2014 om 8.12

Geen burger zonder initiatief, geen gemeente mét overzicht

Als mijn stad Amersfoort representatief is voor de opkomst van burgerinitiatieven (BI’s) , dan ziet het er rooskleurig uit voor de rol die de burger gaat spelen binnen de kanteling van het sociaal domein.  De…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 23 Maart 2014 om 9.30

‘Bewoners aan zet’: een conferentie voor de burger

In de professionele wereld van zorg+welzijn, gaat er geen week voorbij of er wordt wel een conferentie gehouden over de transities die in gang zijn gezet. In de media verschijnen alarmerende berichten over…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 23 Maart 2014 om 9.25

De onbetaalde professional als de nieuwste variant van maatschappelijke uitbuiting

Geen conferentie over de transities zorg+welzijn en participatie, geen beleidsnota over het sociaal domein of de loftrompet wordt gestoken over de ‘nieuwe burger’ die zich dient te transformeren tot hoeder van de…

Doorgaan

Door Daan Vosskuhler geplaatst op 15 Februari 2014 om 9.41

Het glas halfvol. Waarom marktdenken en meedoen niet samengaan

Soms denk ik dat het marktdenken in welzijn en zorg nu wel zijn langste tijd heeft gehad maar niets lijkt minder waar. Waar ik ook maar kom, steeds weer zie ik professionals, managers, bestuurders volop bezig werk binnen te houden. Met name zie…

Doorgaan

Door John Beckers geplaatst op 24 December 2013 om 8.30

Mensen die in hun vrije tijd volop sportclubs aan de praat houden of avonturieren in hun vakanties zijn op hun werk vaak radertjes in een machine. Hoe maak je van een organisatie of gemeente een plek waar het dynamisch werken is - als vrijwilliger of als betaalde kracht?

Deze week plaatste ik een paar keer de volgende tweet: "Wie weet een gemeente met in de ambtelijke organisatie vrijwilligers naast betaalde ambtenaren? #vrijwilligerswerk #gemeente #participatie".

De tweet is goed geretweet, de respons was ook goed maar die vrijwilliger die ik zocht heb ik niet gevonden. Wel hier en daar een gemeente met enkele vrijwilligers in het archief, als buurtmeester of in een informatiecentrum maar dat is niet echt in de ambtelijke organisatie en bovendien allemaal uitvoerend.

Een derde van de beroepsbevolking heeft een HBO-diploma of hoger. Zouden die mensen niet veel meer kunnen en willen betekenen? Als je ze de kans geeft? Werk dat zo aantrekkelijk is dat ze er in hun vrije tijd voor willen gaan? Waar ze andere leuke zaken voor laten schieten? Of is dat voor een gemeente te hoog gegrepen?

Het gaat natuurlijk niet om die vrijwilliger maar om burgers die van betekenis willen zijn. Participatie gaat bijna altijd over burgers en hun ding aan de ene en overheden en instellingen aan de andere kant, alsof dat twee verschillende werelden zijn of zouden moeten zijn. De een ondernemend, praktisch, empathisch, de ander beheersend, bureaucratisch en koud.

Hoe meer we het zo zien en regelen, hoe meer we het zo gaan krijgen. Terwijl diezelfde mensen die op hun werk dat radertje in de machine zijn, de eendimensionale mens, als ze thuis komen ineens vol met ideeën zitten. Fantastische evenementen organiseren, complete sportclubs aan de praat houden en volop avonturieren in hun vakanties. Hoeveel van dat talent laten we door die tweedeling onbenut?

Een organisatie zonder geroddel of gemoppeer

Mijn vraag kwam niet uit de lucht vallen. Vorig jaar ging ik in op een verzoek van mijn eigen gemeente. Of ik lokale instellingen wilde prikkelen om meer een beroep op vrijwilligers te doen. 'Horzelen', noemde de wethouder het.

Ik ben erop ingegaan onder de voorwaarde dat de gemeente zelf voorop zou gaan. Een rolmodel zou willen worden. Vrijblijvend iets van een ander vragen is gemakkelijk genoeg, maar hoe ver zou de gemeente zelf komen? Zou ze het kunnen, binnen de ambtelijke organisatie samenwerken met burgers? Want het is geen eenvoudige opgave. Het werk anders verdelen, anders gaan samenwerken, uitzoeken hoe dat moet met bevoegdheden, noem maar op. Zeker in de regionen van de hogere ambtenaren waar nou net die HBO-plussers met hun talent kunnen excelleren. Moet je eens zien wat voor een rolmodel je bent als je dat voor elkaar krijgt.

Of het iets wordt valt nog lang niet te zien maar de bereidheid lijkt er te zijn. Dat het kan heb ik gezien waar ik zelf werk: een netwerkorganisatie  die mensen helpt zichzelf te helpen. Ze bestaat uit een kleine duizend mensen waarvan er veertig worden betaald. Behoudens dat salaris is er geen verschil. Betaald en onbetaald werkt er door elkaar heen, er zijn geen managers, de backoffice (met daarin vrijwilligers) is dienend en we nemen stilaan afscheid van het fenomeen functie. Functies zijn, net als organisaties trouwens, maar al te vaak grenzen met een remmend effect op het vrije delen en netwerken dat je juist nodig hebt, wil je prettig samen aan de gang.

De grote winst is dat je een veel aantrekkelijker club wordt en veel meer voor elkaar krijgt. Want het werkt pas als je zo aansprekend bent dat mensen zich gaan aansluiten. Dat lukt niet met een organisatie waar iedereen de hele dag loopt te mopperen of te roddelen, dus zorgen we dat daar geen reden voor is. Door te delen, door elkaar te bevragen en te luisteren, en dat met passie en respect te doen. Belangrijke beslissingen nemen we samen en voor de rest bestuurt ieder zijn eigen werk want burgers houden er niet van om gemanaged te worden. Betaalde medewerkers ook niet maar die zitten vast in het korset van de arbeidsovereenkomst. Burgerinzet doorbreekt dat en zorgt, als je er integer mee omgaat, voor een veel fijnere werksfeer voor iedereen. Natuurlijk heeft dat bij ons een lange aanloop gehad, verandert er onderweg van alles en maken we tussendoor ook ruzie, maar stap voor stap wordt het zo wel een gemeenschap, van de mensen. Precies, zou ik denken, wat een gemeente of maatschappelijke organisatie zou moeten zijn.

Harkjes

De meeste gemeentes en maatschappelijke organisaties blijven hier ver vandaan. In naam zijn ze allemaal wel van en voor een gemeenschap. De gemeente zou zelfs het kloppende hart van die gemeenschap moeten zijn. Maar in plaats van een hart zijn overheden en instituties fabrieken met vaste productieprocessen en een sturing die van binnenuit en van boven komt. Volgens een organogram dat steevast het klassieke harkje is.

Dat lijkt bijna onaantastbaar en toch is dat gek. Voor al die mensen die in hun vrije tijd al die mooie dingen doen, met een heel andere manier van samenwerken en besturen, moet dat vreselijk zijn. Kom uit dat harkje, denk ik dan. Waarom in werksituaties vasthouden aan die fabrieksopzet als je van thuis weet dat het zoveel beter en mooier kan? Omdat elk voor zich te klein is om er iets aan te doen? Omdat het de enige manier is om groot te organiseren? Of omdat we er gewoon niet mee beginnen? Die fabriek is een keuze, van al die mensen die elke dag die fabriek bevolken. Het kan er bij mij niet in dat we zo'n fabrieksmodel als een gegeven aanvaarden terwijl er voorbeelden zat zijn van hoe het anders kan.

Stel je eens voor hoe dat zou kunnen werken. Ik had het erover met tien 'klantmanagers' van een sociale dienst. De terminologie klinkt nergens naar, alsof je klanten kunt managen, maar die ambtenaren zijn gedreven professionals die volop hun best doen om mensen ver van de arbeidsmarkt te activeren. Om ze op zijn minst in een dagactiviteit te krijgen. Dat lukt met 250 mensen per jaar, op een doelgroep van 2500. Hoeveel meer zouden dit er zijn als je er een aansprekende missie van maakt? Waar mensen uit de stad, of nog liever uit de doelgroep zelf of uit hun omgeving, zich aan verbinden en aan mee werken? Die hun netwerken gaan gebruiken om de goede zaak verder te helpen?

Maatschappelijke instellingen kun je dezelfde vragen stellen. Hoeveel meer van je missie realiseer je als je meer gebruik maakt van het talent dat de stad te bieden heeft? Hoeveel aantrekkelijk werk hebben bibliotheken niet te bieden? Wat kan familie allemaal niet doen in verzorgingshuizen en hoeveel verzorgingshuizen houden de familie niet bewust buiten de deur uit angst de controle te verliezen? Hoe weinig talent van de ouders benutten scholen? Hoeveel scholen zijn er systematisch naar dat talent op zoek?

Kantelen, uit de regisseursstand

Participatie gaat vooral om attitude. Mensen, klanten, cliënten, burgers helpen om verantwoordelijkheid te nemen, voor zichzelf en voor elkaar. Dwingen hoeft niet want veel mensen willen niets liever. Je moet het ze wel zelf laten doen. Zolang een professional of een gemeente in de behandelstand blijft staan, met de klant of burger als object in plaats van subject, wordt het helemaal niks. Ook niet als je dat doet vanuit een integraal wijkteam bijvoorbeeld. Kantelen, uit de regisseursstand, gaat veel verder. Je gaat delen in plaats van verdelen.

Dat kantelen kan op allerlei manieren en misschien moeten we ze ook allemaal proberen. Ik noem er vier.

Van waarde zijn. Zorg dat je de moeite waard bent, als gemeente, als organisatie, voor burgers die initiatief tonen en mee willen helpen. Spreek hun talent aan want dat vinden ze fijn. Heb dan wel een missie die een stuk verder gaat dan simpelweg de continuïteit van de organisatie want daar krijg je geen mens in mee. En ben met die missie bezig. Zorg dat je er verder in komt, anders wordt het praattheorie en haken de mensen alsnog af.

Faciliteer zelforganisatie. Niet alleen door initiatieven van burgers te stimuleren en vooral niet in de weg te staan met protocollen en regels, maar ook door de eigen bedrijfsvoering te herzien. Ga na hoeveel van wat de organisatie nu doet de mensen graag zelf zouden doen, en regel dat. Net zoals dat bij een bank gebeurt met internetbankieren of bij een reisbureau met vakanties plannen. Ikea en Gamma zijn er groot mee geworden. Waarom zou een gemeente of maatschappelijke instelling dat niet ook kunnen? Mensen zichzelf een bouwvergunning laten geven bijvoorbeeld? Hoeveel dienstverlening kun je op die manier zelf organiserend en zelf sturend maken?

Stop met managen. Niet omdat managers bashen in de mode is maar omdat het mensen afhankelijk maakt. Voor je het weet staan ze in de klaagstand, moet de organisatie of de gemeente ervoor zorgen dat ...... Vraag van medewerkers volwassen gedrag en persoonlijk leiderschap. Wie in eigen kracht doet, en elke gemeente doet dat, is dan zelf een toonbeeld van eigen kracht. Medewerkers zetten burgers, klanten, cliënten in hun kracht, blijven op hun handen zitten, nemen het niet over. Leidinggevenden doen hetzelfde richting medewerkers, bestuurders richting leidinggevenden. Dus geen leidinggevenden die zich bemoeien met medewerkers maar ze helpen, terzijde staan, liefst wegblijven.

Horizontaal verantwoorden. Waar ik werk praten we niet over zelfsturing maar over zelf rekenschap geven. Elke medewerker weet wie de stakeholders van zijn werk zijn. En gaat systematisch na waar die stakeholders blij van worden en probeert dat voor elkaar te krijgen. Niet klakkeloos want we hebben wel een missie - bij een bakker krijg je geen melk - en dus stem je af Je krijgt zo verbinding en commitment, wederzijds. Je gaat veel meer samen doen.

Gaan doen zoals je wilt zijn

Of een gemeente of organisatie nou vrijwilligers binnen haalt of zelforganisatie faciliteert, of op een andere manier echt gaat samenwerken met burgers of klanten, in alle gevallen zal het een flinke impact hebben op de gangbare manier van doen. Van positie en protocol naar stakeholders en waarde. Het snelst en het best gaat dit, volgens de veranderkunde, door er meteen mee te beginnen. Gaan doen zoals je wilt zijn. Van A naar B volgens de regels, inzichten en principes van B. Dus die eigen verantwoordelijkheid gewoon aanspreken, nu.

Nu nog alleen die vrijwilliger zien te vinden. Mijn gemeente is ermee begonnen. Heel voorzichtig en heel klassiek. De vrijwilliger die de ambtenaar helpt. Zodra dat omdraait zijn we echt op weg. Dan krijgen we de gemeente die zelf meedoet. Met de burger.

Dit artikel is ook te vinden op www.socialevraagstukken.nl.

Weergaven: 174

Opmerking

Je moet lid zijn van Welzijn in de 21e eeuw om reacties te kunnen toevoegen!

Wordt lid van Welzijn in de 21e eeuw

© 2019   Gemaakt door John Beckers.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden